पराना बड़ नमीं सिड़क

Purana Bad Namin Sadak·Old Banyan New Road
Plays
50 min

पात्र-सूची

| पात्र | विवरण | भूमिका |

|
--- | :--- | :--- |
| **बड़** | इक पुराना बूटा, स्थिरता ते अनुभव दा प्रतीक | सूत्रधार | | **नमीं सिड़क** | आधुनिक चेतना दी प्रतीक मार्ग-रेखा | सूत्रधार | | **इन्द्रो** | इक पढ़ी-लिखी माशटरेआनी, नारी चेतना दी प्रतीक | मुख्य पात्र | | **नन्दू ढकालिया** | इन्द्रो दा मामा, पुराने जुगा दा जीव | सहायक पात्र | | **कप्तान** | इन्द्रो दा घरै आला, अहंकारी ते रूढ़िवादी | विरोधी पात्र | | **यार** | कप्तान दा दोस्त, शिकारी | सहायक पात्र | | **कुड़ी** | ग्रां दी छात्रा | गौण पात्र |

दृश्य 1

सिड़क
** दादु, तुसें किन्ने बारी ठाकेआ जे मेरे ए नां-कनां नेईं पा करो। कदै मंगलो, कदै शिवदेई कदै चेंचलो। कदै किज, कदै किज।
बड़
** भलिये लोके, इ'नें नाएं च कनां ते कोई नेईं। ए सारे नां न मोइये, कोई रस्ते दे जर्नीं-केंकर ते नेईं। सोचें दी दूगी डबरी चा, ए इक-इक नां, कल्पना दी परी ने, साहु रोकी-रोकी चलोबियां लाइयै कड्ढेआ ऐ। तूऐं दस्स तूं मिगी ए दादु की आखनी एं ?
सिड़क
** पैहलें तुस मेरी गल्ला दा जवाब देओ। ए डबर ते कल्पना ते साह रोकना, ए के गल्ल होई ? अच्छा, ए दस्सो जे अ'ऊं मंगलो कि'यां होई?
बड़
** किन्ने बारी तूं पुच्छेआ ऐ ते किन्ने बारी में दस्सेआ ऐ- जे तेरे बनी जाने करी धारा दे ख'ल्लें-ख'ल्लें बस्से दे ए सारे ग्रां सौहरे होई गे न। तेरे बनी जाने करी इ'न्दी दुआसी दा इक जुग खतम होई गेआ ऐ। ए ग्रां अपने-अपने कलापे च नराश होई गेदे हे नमीं सिड़का दा रूप लेइयै तूं, बरदान बनियै इ'न्दे आस्तै जाने दियां नमियां आसां-मेदां लेइयै आई गेई एं। तूं इ'नें ग्राएं दी मंगल-नशानी ऐ। इस करी मैं तुगी कदैं मंगली बी आख़ी लैन्नां।
डकॉलिया
** पर सेही होन्दा ऐ दादु, तुसें उस नन्दू ढकॉलिये दियां ओ त्रिक्खियां चु'ब्बी सुनियै बी अनसुनियां करी ओड्डियां न। ओ ते आखदा ऐ जे ए सिड़क नेईं सिंहनी ऐ सिंहनी, जिसने बल्लें-बल्लें इ'नें ग्राएं गी इक-इक करियै निंगली-पचाई जाना ऐ।
इन्द्रो
** नन्दू ढकॉलिया सुदाई ऐ। ओदियें गल्लें पर की जननीं?
डकॉलिया
** ओ सुदाई ऐ तां, जे सज्झर ऐ तां.....मिगी ओदियां गल्लां सुनियै सच्चे गे त्रास सेही होन्दा ऐ। जेल्लै ओ कदै दपैहरी जां संझा तु'न्दे कोल इस थड़े पर इक्कला गै बेही जन्दा ऐ तां ओदियां गल्लां सुनियै मेरा मन धड़कन लगी पौन्दा ऐ।
इन्द्रो
** उस बचारे दा के कसूर ऐ ? ओ ऐ बीते दे जुगा दा जीव। इ'नें मोटरें-गड्डियें पर चढ़ियै औने आलियें इ'नें तबदीलियें गी दिक्खी-दिक्खी ओदे मनै पर के-के गुजरदी ऐ, ए उ'थै जानदा ऐ।
डकॉलिया
** पर दादु तुस बी ते नमें जुगै दे नेईं। तुसें बी, पता नेईं किन्ने जुग दिक्खे न। ए परिवर्तन दिक्खियै तु'न्दा चित्त की नेईं डोलदा ?
इन्द्रो
** तूं इस नमें जीवनै दी क्रीड़ा-रेखा ऐं, इस करी मंगलो ऐं। ए सृष्टि, हर जुगै च, त्र'ऊं किस्में दे पात्रें दा नाटक मंच रही ऐ मंगलो। इक मेरे जनेह पात्र, जेड़े रंग-मंच पर उतरियै नाटक दिक्खने आलें च रली जन्दे न, दूए नन्दू जनेह जि'नेंई सूत्रधार स्टेजा परा उतरी जाने दे संकेत करदा ऐ ते, त्रिये तेरे जनेह, जां नन्दू दी उस भनेई, माशटरेआनी इन्द्रो आंहगर, जड़े इस अजर-अमर नाटकै गी चलाने आस्तै रंगमंच पर, नमियां भूमिकां लेइयै आई जन्दे न।
डकॉलिया
** दादु, तुम अपने-आपै गी हून सिर्फ दर्शकें च की गिनदे ओ ? अजें बी किन्ने लोक तु'न्दा आदर-मान करदे न, तु'न्दियां प्रदक्खनां करदे न। तुसेंई मंगल-सूतर पुआने आले, अख्खत-फुल्ल चढ़ाने आले लोक।
इन्द्रो
** ए पूजा, ए अख्खत, फुल्ल, धूफ, ए मंगल-सूतर, ए सब चि'न्न-नशान जीवनै दियां नरोइयां निशानियां नेईं भोलिये! ए स'ब्बै जीवन दी गैहमा-गैहमी चा परे हटाई देने दे प्रतीक न। तूं सचै गै बड़ी भोली ऐ शिव-देइये।
डकॉलिया
** शिव देइये ?
इन्द्रो
** [ बिंद हस्सियै ] उस टेकरी पर शिवें दे उस पुराने देहरे दी मानता करी गै सवें लाने आलें तेरी रूप-रेखा इस रस्तै बनाई ही, नेईं तां सिद्धा रस्ता ते फरलांग उप्परै जन्दा ऐ। तां तुगी अ'ऊं इ'नें शिवें दी गै देन समझनां।
डकॉलिया
** ते ए जेड़ा एडा डींग मेरी जिन्दू च आई बनेआ ऐ ?
बड़
** एदा लाहमा तूं उसै नन्दू ढकालिये गी दे, जिसने दुहाई पाई दित्ती ही जे ए बड़ कपोया तां ओ कटारा घाइयै अपने प्राण देई देग। नेईं तां ओदी ओ भनेई इन्दरो ते ग्रां दे दुए ग'बरू स'ब्बै बज्जिद् हे जे जित्थै होर सैकड़े रुक्ख कपोए न उत्थें इस बड़े पर नेहा दे देवतें दा बास ऐ जे उसी बचाने खातर ए एडा खतरनाक मोड़ बनाइयै मोटरें-लारियें दी आवाजाई च नाह्वक्क इक रुकावट खडेरी जा।
सिड़क
** दादु, असल गल्ल ते ए ऐ जे सारे अपनी सुख-सुबधा दी सेवा गी गै दिखदे न, दुएं दे मरने-जीने दी चिन्ता-फिकर कुसगी ऐ ? पही उ'नें काहले लोकें गी के पता जे जीवनै च सोंग-साथ बी कोई मुल्ल रखदा ऐ। ते पही अनुभवी नजरें दा साथ, जि'नें जुगें दे केई परत-बदल दिक्खे दे होन।

दृश्य 2

[ इक ट्रक हार्न दिन्दा लंघी जन्दा ऐ। थोड़ै चिरा पिच्छों इक मोटर लंघी जन्दी ऐ। पतला तेज हार्न ते अन्दर बैठे दे लोकें दा हासा। इक झलकारा जन ]
बड़
** शिवदेय्ये, पराने अनुभव कथां-कहानियां बनी जन्दे न। बल्लें-बल्लें उ'न्दी हालत इ'यां गै होई जन्दी ऐ जि'यां ओ मेरे सामनै पड़कंडे डप्पर पेदी ओ कुसै सप्प दी सपकंज ऐ। कदै ए उस सप्पै, दा अंग ही, सप्पै दी जिन्दू दी हर हरकतै दी हिस्सेदार ही। ओदियें फुंकारें ते बिस्सू कन्ने भरोची दियें थैलियें दी संगन-साथन ते हुन ए जित्थै जि'यां पेदी ऐ, उत्थें किन्नी लचार ऐ। एदा ओ सप्प कनेहा हा, किन्ना ज़हरी हा? उसने कदै कुसै गी डंगेआ बी ऐ हा जां नेईं ? कुत्थें-कुत्थें ओ फिरेआ होग ? कोई सप्पनी बी ओदी कुतै ऐ ही ? एह ते इस चाल्ली दे सैकड़े सोआल, इ'नें पक्खरें सांईं उडदे-उडदे हुन इस सपकंज कोला लंघी जन्दे न, पर जवाब कु'न देऐ ?
सिड़क
** ए मोटरै च जुड़े लोक नंगे न, इ'न्दा हासा सुनेआ हा तुसें दादु ? मोटरै चा जि'यां शराबा दी मुश्क ही आवा दी।
बड़
** जिस तेला कन्ने ए लारियां-मोटरां चलदियां न उ'न्दी बी मुश्क हुंदी ऐ मंगलो।
सिड़क
** आं, हुंदी ऐ पर अ'ऊं इन्नी ज्याणी नेईं आ जे मोटरें दे तेला दी ते शराबा दी मुश्का दा फर्क नेईं समझदी। ए लोक .......
बड़
** [ गल्ल टुक्कियै ] लोक स'बनें जुगें च लोक गै हे भोलिये। पिछले जुगें गी तूं नेईं दिक्खे दा। मैं थोड़ा मता दिक्खे-सुने दा ऐ। हर जुगै च बस इ'थै आनन्द दी लालसा गै प्रधान रही ऐ। फर्क इन्ना गै जे कदै समाजी संयम उस लालसा गी साम्भदा-सम्हालदा रेहा ऐ ते कदै ए लालसा समें

दियें इ'नें कारें-लकीरें गी टप्पियै आपमुहारी होई जन्दी रेही ऐ। शराब पीने
दी मनाही हर धर्मै च मजूद ऐ पर हर धर्मै दे मन्ने आले इ'नें बोतलें-
प्यालें मोही लैते दे न। तूं छोड़ इस चिन्ता गी।

: अ'ऊं की करन लगी ए चिन्ता, पर मोटरें-लारियें गी ए शराब गै मतेबारी
पुट्ठा परतदी ऐ तां उ'दे कन्ने मिगी बी भुगतना पेई जन्दा ऐ।

: शिवदेइये, शुकर कर अस बी जीवनै दी इस गैहमा-गैहमी दे इन्ने कौल
आई गै आं, नेईं तां इक उमर बीती गेई ए न्हेरें ते छौरें दे इ'नें घोर-मस्सोरें
च। बाऊ दे फनाके ते चन्ना-सूरजा दियें रिशमें कोला गै पता लगदा हा जे
रुत्त बदलोन लगी ऐ! ए हलचल, ए रौले दा संगीत, ए लैहरा खन्दी गति
गै जीवन ऐ मोड़ये। इ'थै गति सब किज ऐ, [ बल्लें-बल्लें ] इ'थै गति
सब किज ऐ।

: [ नीन्दर ] आवा करदी ऐ दादु ?

: उंग नेईं, नन्दू ढकालिया ऐ आवा करदा। इस बचारे दे गु'जल सम्भने च
नेईं आए। भाएं इक्कला गै, पर दिक्खो हां, के सोचें च पेदा ऐ। चार गैईं
पुट्टियै रही रुकी जन्दा ऐ, मुड़ियै दिक्खी लैन्दा ऐ, पछी चली पौन्दा ऐ।
कु'न ऐ एदे पिच्छें लग्गे दा जिसी भालदा आवा करदा ऐ।

दृश्य 3

[ इक मोटर लंगी जन्दी ऐ .... नन्दू दे पैरें दी छेड़ कोल औन्दी ऐ। ओ आइयै बड़े दे थढे बेही जन्दा ऐ ]

: हे राम! नक्क प्राण आई गे न इस कुड़ी दियां गल्लां-सुनी-सुनी ते चु'ब्बां
जरी-जरी। अ'ऊं बी समझ्या करनां जे बापु होरें छड़ा पैसे आला, कुलीन
घर दिक्खियै ब्याह-सरबन्ध करने च समझदारी नेईं ही कीती- पर
स'बनें कुड़ियें गी कदुं मन-मरजी दे गै घर जुड़दे न? ते स'ब्बे कदुं एदे
आंगर सौहरियें गी इस चाल्ली दुल्कारियै प्योकै आई बौन्दियां न? उ'आं
दस्सो, नाते च माड़ बी के ही? जागत कप्तानी पिच्छन लेइयै आए दा
हा। ना, दुए ब्याह नेईं गे ब्छौंदे लोक? आखर इसने बी ते पंज-सत्त
महीने उ'न्दै कट्ठे गै न्हे। फही नेहा के तारा डुब्बी गेआ जे इक बारी आइयै
इसने उथें परती जाने दा नां गै नेईं लैत्ता। ओ आई पुज्जी ऐ। मिगी पता
हा जे इसने आई जाना ऐ- पर हुन में एदे कन्ने परतियै जां तां नन्दू
ढकालिया नेईं। बस, आए दिन इ'थै जनेहा नाटक हुन्दा रौहन्दा ऐ। लोक
बी के सोचदे होंगन। सोचदे भाएं किज बी होंगन पर कुसै दी मा घमाई
ऐ जे एदे सामनै कोई गल्ल करी जा। [ इन्द्रो दा औना ]।

: मामा जी, अ'ऊं ते हुट्टी गेई आं। भई, बड़े तेज चलदे ओ तुस। ए ढक्की
औतरजानी, उतरदे-चढ़दे खुच्चां निकली जन्दियां न। पर अ'ऊं अज्ज
तुसेंगी मनान नेईं आई। जि'नें रोज रुस्सणा होए उ'नेंईं कोई मनाइयै बी के

करें ? पर तुस जदूं बी घरा रुस्सियै तीर्थें चली जाने दी गल्ल सुनाइये घरा नस्सदे ओ तां दो चीजां भुल्ली जन्दे ओ। इक ए माला ते ए सिगरेटें दी डब्बी। तीर्थें पर जाओ तां मालां तां कोल होनी गै लड़चदी ऐ ते तीर्थें तगर पुज्जने आस्तै रुट्टी भाएं थोए जा नेईं, पर सिगरेट-बीड़ी दी सहारा ते लोड़दा ऐ। ए दोएं चीज़ां पेदियां दिक्खियां तां मैं गे सही कीता जे मामा जी ने फ्ही तीर्थें दी त्यारी करी लेई ल’बदी ऐ। ए साम्बो अपनियां दोए चीज़ां ते अ’ऊं चली।

नन्दू
** अ’ऊं चली! तां इ’यां नस्सदी, द्रोड़दी इत्थै तगर की आई ? ना, जड़ै तीर्थें जन्दे न उ’नेईं उत्थै मालां नेईं जुड़ी ? मेरी गंडी कुन्ने बन्हाए दे न नोट जे अ’ऊं इस उमरी तीर्थें जाइयै भिक्ख मंगां ? तूं - तूं ? बोल - तूं ?
इन्द्रो
** मामा जी, भनेईं दे पैसें कन्नै तुस तीर्थें जागेओ तां औदा पुन-महात्तम के होग ? पर जड़ै सच्चा बराग लेइयै तीर्थें जन्दे न ओ गंडी नोट ब’न्नियै नेईं टुरदे। ए रीहगैं दियां रीहगां नांगे-बरागी नोट ब’न्नियै टुरदे न ?
नन्दू
** बस-बस, होर निं किश आखेआं नास्तक कुसै पासै दी। तीर्थें नांगे-बरागी गै जन्दे न ? घुसती लोक नेईं जन्दे ?
इन्द्रो
** जन्दे की नेईं, जन्दे न ...... पर उ’थै जि’नेईं घरै च परमेसर नेईं ल’ब्बै, जां जि’न्दे कोल बाफर पैसा होए। तु’न्दे गित्तै सत्त ठैंगद्वारे ते ग्रां च गै न। कुत्ते दब्बे दबाए दा गुप्त धन थ्होया होना ऐ, तां त्रिये दिन जोड़ा लाइयै त्यार होई जन्दे ओ - अ’ऊं चलेआ तीर्थें, अ’ऊं चलेआ तीर्थें।
नन्दू
** कुड़िये, आखा करना, मिग्गी तरकां नेईं कराएयां। दब्बे-दबाए दा धन इ’नें थेंह च कुत्तै होग बी तां तुंयें पिच्छुआं पुट्ट्रिआं ते खाएयां। मैं आखी बैठा जे तुएं साम्भ ए अपने ननेहालियें दे थेह। मेरे आस्तै ते ए ग्रां गै हुन इ’यां ऐ जि’यां बभीखनै आस्तै रावणै दी ओ लंका ही।
इन्द्रो
** उस कुल-द्रोही बभीखनै दा तुसें मते बारी चेता औन्दा ऐ मामा जी ! कुलद्रोह, देसद्रोह, जाति-द्रोह स’ब्बै पाप रामनामे हेठ दबोई-खटोई जे जन्दे न। तुसें बी जे इस लंका चा कुत्तै जुध्या गी जाना ऐ तां मिग्गी सुनाइये, दिनें-दुपैहरी इस चाल्ली की निकलदे ओ ? अज्ज ते छुट्टी ही, तां द्रोड़दी आई गेई आं, नेईं तां ब’रे दियां सारियां छुट्टियां में बस रुस्से दें गी मनाने च गै बीती जन्दियां न।
नन्दू
** पर तू औन्नी की ऐं रुस्सें दे गी मनान ? कु’न आखदा ऐ तुगी ? [ रुन्हाकी बुआऔ च ] तूं की नेईं मिगी कुत्तै जान दिन्दी ? की नेईं, की नेईं ?
इन्द्रो
** नाना होर मिगी डडला रुलकाइयै आपूं लोप होई गे न। तुसें बी मेशां गै दोस दित्ता जे में कप्तान्नी दा खिताब छोड़ियै तु’न्दे गल आई बज्झी

आं? अ'ऊं पुच्छनी आं जे मेरे मास्टरयानी बनने पर तु'न्दे कुल्लै दे मत्थे पर दाग की लगदा ऐ ? अ'ऊं मां-मेहतर ही तां तुस मिगी इत्थै कैसी नेईं आए हे ? में ते नाना होरें गै पिता समझदी आई ही। जि'नें मिगी कालजै तगर पढ़ाया, लोऽ दस्सी, सोचने-समझने जोग बनाया। उ'नें गै मेरे आस्तै दकियानूसी बचारें दा एहे कैदखाना की तुप्पया ? इस करी जे में मां-मेहतर ही ? तु'न्दे टुगड़ें पर पली दी अनाथ कुड़ी ही ? तु'न्दे फैसले मूजब अ'ऊं उस दमघोटू कैदखाने च गै मरी जन्दी तां तु'न्दी जैलदारी दा मान उज्ज्वल बनेआ रौहन्दा ?

: सहाड़े धर्म-ग्रंथ ते शास्त्र कुड़ियें दा इ'थै धर्म आखदे न, इन्दरो।

रो
** पर में तु'न्दे धर्म-ग्रंथ नेईं पढ़ेदे। में जेड़ियाँ पोथियां-पुस्तकां पढ़ियां न उ'न्दे लिखने आले बी रिखियें-मुनियें कोला घट नेईं हे। आत्मा दी उच्चता दा जेड़ा पाठ उ'नें मिगी पढ़ाया ऐ मेरे आस्तै उ'थै धर्म-शास्त्र ते उ'थै सुच्चा आदेश ऐ। ए रही तु'न्दी मालां ते ए रेह तु'न्दे सिगरेट। ते हरद्वारा तगर जाने आस्तै ए लौ रपेऽ। बापस औने दा खर्च ते तुसें लोड़दा नेईं, पर जे लोड़ पौग तां उथों खत पाएओ। ओ बी भेजी देंग। ते अ'ऊं चली। [ चली जाना ]

: दिक्खेआ। इस कुड़ी दा तरारा! हरे राम, हरे राम! "औने दा खर्च ते तुसें लोड़दा नेईं .......जे लोड़ पौग तां खत पाएओ भेजी देंग।" एसियां पिप्पलीं बरूदी जन्दी ऐ गल्लें कन्ने जे जिथें-जिथें छहोन उथै गै जाला पेई जा। अ'ऊं एदा मामा ते ऐ मेरी भनेई। औं पुच्छनां, बलिये लोके तूं मेरा स्वातम नेईं सही ? अ'ऊं ते होआ सुदाई-मूढ़, पर तूं ते पढ़ी लिखी दी ऐं, चतर-सयानी ऐं। इक जना मूढ़ता करै तां उसी धिक्के देइयै डडला रलकाने च के चतराई ऐ ? तुऐं दस्स बड़ देवता, ऐ कोई चतराई एदे च ? ए आखदी ऐ नाना होरें इसी डडला रलकाया हा जेहड़ा उ'नें कप्तानै कन्ने इसी ब्याही दित्ता हा। चलो उ'आं गै सही, पर बलिये लोके, बदला हूण तूं मेरे कन्ने लै करनी। धिक्के मारी-मारी ग्रां थमां कड्ढा करनी। भला पुच्छो, तीर्थें जाइये में भुक्खे मरना ऐ ? ओदे कोला ते चंगा ऐ जे इत्थै गै कटारा घाइयै आत्महत्या करी लूँ। की बड़ देवता ? चेता ऐ ना तुगी ? तुगी बचाने आस्तै बी इक बारी कटारा घाइयै मरने दी गल्ल आखी ही ते तुगी ठेकेदारें दे कुहाड़े कोला बचाई लैत्ता हा। ओ हो-हो। नन्दू ढकालिया। तु'म्मी अपने जमाने च कोई चीज हा, पर इस कुड़ी ने तुगी कक्खें कोला बी हौला करी टकाया ऐ। चेता रक्खेओ ग्रां आलेओ, मिम्मी जैलदारा दा पुत्तर आं, कटारा खांग तां अपने गै बेहड़ै ......हां ... [ उट्ठियै चलदे चलदे ] अपने गै बेहड़ै, हां अपने गै बेहड़ै। (थोड़ा

चिर चुप छाई रौंहदी ऐ )

बड़
** ( गड़ाका मारियै ) दिक्खेआ मंगलो। लोक इस नन्दू गी सुदाई आखदे न तां ओ कोई झूठ आखदे न ? बाह भई नन्दू ढकालिया। आखदा ऐ जे अम्मी अपने ज़माने च कोई चीज हा। उ'आं गल्ल ठीक आखदा ई मंगलो। पापड़ इसने बी केई बेल्ले दे न, पर उ'थै गल्ल जे खोटा पैसा कुत्तै लग्गा नेईं। कचजे गी सारी उमर ए थौह-ठकाना गे नेईं आया जे एदा असली थाहर कुत्थै ऐ।
सिड़क
** दादु, ए बचारा ते दुखी ऐ गै पर ए कुड़ी मास्टरैआनी बी सच्चें गै बड़ी तेज ऐ। की दादु, के हा ए नन्दू ? कोई ठेकेदार हा ?
बड़
** ठेकेदार नेईं। पर ठेकेदारा दा मुन्शी ज़रूर रहा हा थोड़ा चिर पर मंगलो, कोई घाट ऐ, जेदा पानी इसने नेईं पीता ? पर ए ओ 'घाट' ऐ, जेड़ा कुत्तै बी मता चिर टिकदा-जमदा नेईं। ए समझदा हा जे दुनिया दी हर कला, हर हुनर ओदियें औंगलियें च बसदा ऐ।
सिड़क
** कला-हुनर कनेहा दादु ? चित्रकारी जां गाना-बजाना ?
बड़
** चैंचलो, बचपुने च कुत्तै रासधारियें कने नस्सी गेआ हा। ओ जनाने बेरूप बनाइयै इसी नचान्दे रेह। गला ऐ पा हर सुर-ताल नेईं हा भाखा। उस कैद-खाने चा निकलेआ तां परतोन्दे होई इक पुराना नेहा हारमोनियम लेई आया। फही साधु-सैन्तें दी संगती च सुट्टे-सुल्फे दे लोरें च भजन-कीर्तन चलदा रहा। बब्ब जेलदार हा। बड़े रौबदार ते डर-त्राह आला आदमी हा। उसने इक बारी ब'न्नी-जुगाड़ियै त्रै दिन डक्की रक्खेआ ते मारी मारी अंग ढोली दित्ते।
सिड़क
** एदे च के बहादरी ऐ दादु ? पैहले ज्याणे गी साम्भना-सम्हालना नेईं ते फही कसाई बनियै मारां ठोकनियां - ए बी कोई चतुराई ऐ ? की झूठ ऐ दादु ?
बड़
** म्ल्लेदारें उस कैदू चा छड़काया तां फही शैहर नस्सी गेआ। उथैं किश चिर कुत्तै बैंड-बाजे आलें कन्ने खेह् खाद्दी, फही उथों निकले तां चित्रकारी सिखदे रेह। होर पता नेईं के-के कीता ते कुत्थें-कुत्थें खज्जल होए।
सिड़क
** तुसें ए सब कि'यां सेही ऐ दादु ?
बड़
** मेरे कोला इस लाके दा कोई भेत, इत्थों दी कोई गल्ल छप्पी-खट्टी दी ऐ भला ? इस्सै थढे पर आइये, आपुं इ'थै अग्गें-पिच्छें दी सारी होई-बीती सुनाई जन्दे न। इ'नें भोलें गी लोक पता जे जिसी ए लोक एकान्त मिथियै मनै दे बोआल कड्ढी जन्दे न, उथैं कोई होर बी सुनै करदा हुन्दा ऐ।
** दादु ! अस तुस ते इ'नै मनुकखें दियां सारियां गल्लां सुनी समझी लैने आं, इ'यां गै ए लोक बी क्या साढ़ी गल्ल सुनी-समझी सकदे न ?

: नेईं मंगलो, सारे नेईं। पर कोई-कोई चतर-सयाना सुनी-समझी लैंदा ऐ। इस ग्रां च होर खबरै कोई ए गल्लां सुनी-समझी सकै जां नेईं पर अ'ऊं समझनां जे इस हर-मसालै पिप्पला-मूल नन्दू ढकालिये दी ए भनेईं जरूर समझदी ऐ।

** ओ कि'यां ? तुसें कि'यां सेही कीता ?

: नन्दू आखदा ए ना जे ओ कटारा घाइयै मरी जाने दा डर नेईं दसदा तां ठेकेदारा ने, मिगी कपाइयै सिड़की सीधी करी लैनी ही, पर मिम्मी जान्नां ते लोक बी जानदे न जे नन्दू गर्जने आले बदलें दा रूप ऐ, जड़्हे ब'रेदे नेईं। इस्सै कुड़ी ने उस बेल्लै मेरै पासै घुरियै दिक्खेआ हा; मेरे पत्तरें तालियें पर छाएदा मौतै दा सैहम उसकी पैनी नज़रें कोला छप्पे-खट्टे दा नेईं हा रेहा। उसने मुसकराइयै अपने मामे पासै दिक्खियै बल्लै जनेही आखेआ हा, "मामा जी, ए तुसें कटारा खाने आली बड़ी माड़ी गल्ल कीती ऐ। चलो सिड़का गी बिन्द डींगा होई जान देओ पर तुस अपने कटारे गी ए कष्ट नेईं देओ।"

** नां पर दादु, इक गल्ल दस्सो जे ए कुड़ी अपने घर बस्सी की नेईं ?
[ सिड़का पर जीपा दे औने दी छेड़ सुनियै ]

: ए जीप के भुब्बल डोआरदी आई ऐ, इसी लंगी लैन दे, पही सुनानां।

दृश्य 5

[ जीप उत्यें आइयै रुकी जन्दी ऐ। ]

[ इक मर्दानी अवाज ] - की कप्तान साहब, जीप की रोकी लेई ? कारतूस ते नेईं आनने भुल्ली गे ? जंगल ते अजें खासा दरेडै ऐ।

ान
** नेईं यार कारतूस ते कन्ने गै न। तूं इक दिन पुच्छेआ हा ना जे नमीं कप्तान्नी अज्ज-कल्ल असेंईं छोड़ियै कुत्थें रौहन्दी ऐ ? उ'थै दस्सने गित्तै रुकी गेआं। ए ढालमां रस्ता उस्सै ग्रां गी जन्दा ऐ।

: कुसै दिन चलचै उथें ? रुस्सी दी भाभी गी मनाई लेई औचै।

ान
** ओ गस्ती हुन कदै गल्ल टल्ला पाइयै ते मुंहां च घाऽ दे तीले-लेइयै बी आवै ताम्मी उसी अपनी उस ड्योढी दे अन्दर पैर नेईं रक्खन देआं।

: इन्ना गुस्सा कप्तान साहब ?

[ बड़ ते सिड़क खुसर-पुसर करदे न ]

: [ बल्लें-जनेही ] मंगलो।

** जी।

: पनछानेआ ? -

सिड़क
** जी, गल्लै कोला पणछानी लेआ। इस्सै शिकारी दे लड़ लग्गी ही ओ सोहगी-त्रिच्छी इन्द्रो ? दौनें दा स्वातम बड़ा बक्खरा बक्खरा ए दादु ?
कप्तान
** गुस्सा ? तूं गुस्से दी गल्ल करना ऐं ? ओ जिस चाल्ली मेरे गै नेईं, मेरे खानदाना दे मुहैं पर स्याई मलियै गेदी ऐ, उसी से हून इक्कै तरीके कन्ने पुंजेआ जाई सकदा ऐ।
यार
** किस तरीके कन्ने ?
कप्तान
** उसी जलील करियै, नीचा दस्सियै। ओदे कोला माफी मंगाइयै। (लैह्जा बदलिये) कोई ऐसा तरीका नेईं होई सकदा जे, भाएं हजार रुपेआ गै की नेईं खर्चना पवै, इक बारी ओ परत्तियै उस ड्योढी दे अन्दर पैर रक्खै तां फ्ही दस्सां जे किन्ने बीएं सौ हुन्दा ऐ।
सिड़क
** ( बल्ले जनेही ) दादु, सुनै करदे ओ ? के करग ए उसी ?
बड़
** आदमी बड़ा कमजोर जीव ए, मंगलो। अपने कन्ने गै लड़दा ऐ, झेइयां लैंदा ऐ। अपने कोला गै हारियै अपने बाल पुटदा ऐ, अपनियें नखरें कन्ने अपने-आपा गी गै लहू- लुहान करदा ऐ।
यार
** कप्तान जी, जे कदे ओ इत्थै आई निकलै तां? तां के बनै ?
कप्तान
** ( भलखौए दे जन ) तां ? ....तां ? शकार खेडन, अग्गें जाड़े च जाने दी पही के लोड़ ऐ ?
बड़
** चंचलो, सुनेहा ? पर ........ओ ग्रां थमां इस्सै पासै कु'न आवा करदा ऐ ? नन्दू सुदाई ल'बदा ऐ। ए कम्म माड़ा होआ शिवदेइये!
सिड़क
** ओ की दादु ?
बड़
** नन्दू ऐ सुदाई ते ऐ कप्तान ऐ मूढ़। दौनें दा ए टाकरा चंगा नेईं।
सिड़क
** पर नन्दू परतोई की आया ऐ ?
बड़
** ओ दिक्ख हां, माला जे इत्थें गै रही गेदी ऐ।
यार
** पर कप्तान, असें ते सुनेआ हा जे भरजाई बड़ी पढ़ी-लिखी दी ऐ।
कप्तान
** इस्सै गल्लै दा ते घमंड हा उसी।
यार
** तुसें बी कोई ज्यादती कीती होनी ऐ कप्तान जी।
कप्तान
** असें इक्कै गल्ल आखी ही उसी। जे पढ़ाई दी ए डिगरी-डुगरी फाड़ी-फूकी देओ ते सम्मे-सीले होइयै उ'आं र'वो जि'यां इस घरै दियां जनानियां पैहलें रौहन्दियां आइयां न।
यार
** ए गल्ल आखने दी के लोड़ ही ?
कप्तान
** उसने आयै पैहले दिन गै झुंड नेईं .हा कड्ढेआ ते बापू हुन्दे कन्ने गल्लां करने च बी उसी कोई झकक नेईं हा आया। सारे मोहल्ले च इस गल्ला दी चर्चा होई। दुए दिन गै उसने मेरी बैठका दा रूप बदली दित्ता। मेरी पैहली
** बीवी दी तस्वीर उसी कुठां ल'ब्बी गेई। उसी उसने साफ करियै मैंटल पीस पर इस चाल्ली रक्खी दित्ता जे औन्दे-जन्दे ओदे उप्पर नजर जरूर पेई जा। में समझेआ, उसने उस तस्वीरा गी दिक्खियै बुरा मनाया होग। पर ओ ते पढ़ी-लिखी दी ही, उसने ठीक गै कीता।
प्तान
** ठीक नेईं ना कीता। में उसी ठीक नेईं समझेआ। फही अलमारी च पेदियां कताबां दिक्खियै उसने मेरे पासै दिक्खियै पुच्छेआ, ए चीप लिटरेचर, ए सेक्स ते क्राईम फिक्शन, ए जनाब दा शौक ऐ ?
** बहुत खूब! तूं के जवाब दित्ता?
प्तान
** में आखेआ, बस फौजी लोक इथिक्स पर सर्मन¹ नेईं पढ़दे, असेंईं ए सेक्स, क्राईम, शकार ते डिटैक्टिव फिक्शन गै पसन्द ऐ।
** इन्ना ब्लंट जवाब देने दी को लोड़ ही? शिष्टाचार बी ते कोई चीज ऐ ?
प्तान
** पर पैहले दिन गै खस्सै पर नुक्ताचीनी ते व्यंग दे बान चलाने कुत्थों दा शिष्टाचार हा ?
** पढ़ी-लिखी दी कुड़ी गी जीवन-साथी बनाया हा तां ओदी रुचि ते पसन्द बारै बी थोड़ा सहनशील होना लाजमी हा। दर-असल तूं ओदे नझक्क ते संकोचहीन तौर-तरीकें पर पैहलें गै खिंझै दा हा, नेईं तां ए गल्ल कोई ऐसी नेईं ही जे आदमी बेजती महसूस करे।
प्तान
** तूं अपने अन्दाजे नेईं ला। तेरे मनै च बी ते पैहले गै ए पखपात भरोचे दा ऐ जे ओ बेकसूर ऐ ते सारा जुर्म मेरा ऐ। पर औन्दे सार इस चाल्ली सुत्ती दी कलाह जगाने दी बी के लोड़ ही? अपनी सौकना दी ओ तस्वीर इस चाल्ली टकोदी करियै, इन्ने माना कन्ने रक्खने दी बी के लोड़ ही? मेरी पसन्द-नापसन्द पर ए तर्क करने दी बी की लोड़ ही?
** जे उसने उस तस्वीरा कन्ने दूई चाल्ली दा सलूक कीता दा होन्दा तां बी मैजर पौने हे। फही कोई पढ़ी-लिखी दी जनानी गै लिटरेचर बारै इस चाल्ली दी गल्ल करी सकदी ऐ। ओ तु'न्दे घरै च औन्दे गै इक दम अनपढ़ कि'यां होई जन्दी? ओ कोई आदमी उस्सै पासेदा आवा करदा ऐ। उस्सै ग्रां दा होना ऐ।
प्तान
** ओ? अच्छा! ए ते उस्सै दा मामा ऐ। लोक आखदे न एदा दिमाग ठीक नेईं। कोई पुर्जा ढिल्ला ऐ एदा। [ कोल औने पर ] मामा जी नमस्कार ?
न्दू
** नमस्कार ? मामा जी ? मश्करी ? मेरे कन्ने ?
  1. धर्म दे उपदेश
  2. खोहरा।
कप्तान
** नेईं, मशकरी नेईं मामा-व्हादर। तुसें मिगी पछानेआ नेईं? में आं कप्तान सिरीचन्द।
नन्दू
** होगा। अपने घर होगा [किज रुकियै] के आखेआ सिरीचन्द? कप्तान सिरीचन्द? वाह कप्तान जी? दिक्खी लेई तु'न्दी कप्तानी। जैलदार होर इस संसारा चा चली गे तां जियां स'बनें दा साह-सत सम्भी गेआ। ए जीप तु'न्दी ऐ?
कप्तान
** जी।
नन्दू
** ए कु'न न?
कप्तान
** मेरे दोस्त न।
नन्दू
** ए दनाली ऐ? ते इ'न्दे कोल के ऐ? तोड़ेदार जां कारतूसी? [हसदा ऐ] दनालियां ते कारतूसी। ह: ह: ह: चलाओ, आन्दी दियां न तां चलाओ। इ'नैं मददी तौर आन्दा ऐ कप्ताना?
कप्तान
** मददी तौर कैहदे आस्तै?
नन्दू
** कैहदे आस्तै? [ह ह ह] मुकाबला जे डाहडें कन्नै ऐ? मेरी गंडी ए दिक्ख हां, त्रै नोट न दस्सें-दस्सें दे। सुट्टियै आखन लगी, हरद्वार जानें आस्तै इन्ने पैसे काफी न।
कप्तान
** तां हुन तुस हरद्वार जा करदे ओ?
नन्दू
** अपनी जीपा पर छोड़ी औन्ना ऐं के?
कप्तान
** हरद्वार? केहड़ा हरद्वार? चैनैनी कोल शुद्ध महादेव आला जां ओ रिशीकेश आला?
नन्दू
** तेरी के सलाह ऐ? कु'न केड़े जाना चाहिदा? दौनें चा ठीक केहड़ा ऐ? मता पुन-महात्तम कुत्थै ऐ?
कप्तान
** मता पुन महात्तम ते मामा जी शिकार खेलने च ऐ। 'बियर' सहाड़े कन्नै ऐ-चलो हां अज्ज सहाड़े कन्नै। सहाड़ा हरद्वार बी दिक्खो हां इक बारी चलियै।
नन्दू
** शकार ते हरद्वार....ह: ह: ह:। चंगा तुन्दे हरद्वार बी कदैं चलगे पर हुन ते अ'झुं थोड़े पर बिस्सरी गेदी ओ मालां लैन आयां। पैहलें रुस्सियें आया हा तां ओ बिजली आला लेखा आई मिलकी ही। कप्तान जी, तुन्दे कोल ते जीप ऐ, तुस की खतरे च पौन्दे ओ? जाओ मौज करो। जाओ, जीपै पर फुर्र होई जाओ। ए कप्तानी, ए रफलां-बन्दूकां, ए करो-फर्र भाई शिकारिया, पिज्झड़े-पाहड़ें ते तितरें गित्तै साम्भी रक्खो। कोल गै ए ख'ल्लें ग्रां-ए कप्तान सिरीचन्द जी! जैलदार रसीले दा ग्रां। ओ जैलदार बचारा ते चली गेआ पर हुन उस ग्रां जेहड़ी मास्टरेआनी जैलदार ऐ- ह: ह: ही: ही: तोब: तोब:, हरे राम, हरे राम। [चली आना]
** कप्तान जी।
कप्तान
** [ चुप ] ।
** चलना ऐ शकरा गी जां इत्थों गै वापस परतोने दी सलाह ऐ? यार, जे मामे हुन्दा ए रूप ऐ तां भनेई दा के होग। नाटक दिलचस्प ऐ मेरे हीरो जी, पर तु'न्दा गै पार्ट किज कमजोर ऐ। तुन्दे बी शुरु दे डायलाग बड़े रोचक हे पर आगें बड़ा फुसफुसा ऐ। [ हः हः ]
कप्तान
** नेईं दोस्त, नां पार्ट कमजोर ऐ ते नां गै हीरो, पर सिचुएशनां गै इस चाल्ली हावी रोहियां न जे सारा 'रोल' (Role) बड़ा पेसिव (Passive) रेहा ऐ। खैर! अज्ज जैलदार रसीले दे ग्रां ही इस नमीं जैलदार माश्टरेआनी कन्ने मुलाकात होई गै तां ठीक ऐ।
** ते शिकार दा प्रोग्राम?
कप्तान
** पैहलें ते शिकार गै खेडैया जाग जेदे आस्तै आए आं। पर परतोन्दे बाकी ख'लके रस्त औगे, ग्रां दे बिच्चा।

दृश्य 6

[ जीप स्टार्ट होन्दी ऐ ते निकली जन्दी ऐ ]
मड़क
** दादु?
झड़
** जीओ।
मड़क
** पर तुसें गल्ल निं सुनाई जे ए इन्दी माश्टरेआनी अपने सौहरेआ इस चाल्ली बिल्कुल नाता-सरबन्ध तोड़ियै उठी की आई है?
झड़
** चेंचलो! इस दुनिया च मन मारियै हर चाल्ली दे सरबन्धे कन्ने समझोता करी लैना कथन बी होन्दा ऐ पर सवा चा 99 लोक ए करी लैन्दे न, पर कोई इक जना नेईं बी करदा। ए इन्द्रो उ'थै इक ऐ। इसने बी, छे-सत्त महीने, अपने पासेआ जतन कीता पर हर चाल्ली दे थाहरै पर हर चाल्ली दी कलम-पनीरी लगदी नेईं। आ तुगी दस्सां, जे ए की होआ ते कि'यां होआ।

झलक 1

[ संगीत दे सुर उ'ब्बरदे न ते बल्लें-बल्लें मद्धम होई जन्दे न ]
इन्द्रो
** हर चाल्ली दी कलम हर थाहरै पर नेईं लगदी, कप्तान साहब।
कप्तान
** एदा दारोमदार कलमां लाने आले हत्थें उप्पर हुन्दा ऐ माश्टरेआनी जी। "गुलामी दे बागा" दा नां सुनेआ ए कदें? गलामी उस माली दा नां हा जिसने आखदे न, खैरु दे बूटे उप्पर गुलाबा दी कलम लाई दस्सी ही।
इन्द्रो
** ओ ते इक चमत्कार होआ? गलामी बी जानदा हा जे गलाबा दा थाहर खैरु दे बूटे उप्पर नेईं ऐ।
कप्तान
** नेईं होग। पर, जड़े बूटे नां फल देन नां फुल्ल देन, उ'नेंईं धरती दी छाती दा

रस पीने दा के हक ऐ।

इन्द्रो
** पर ओदे च उस बूटे दा बी के कसूर ऐ ?
कप्तान
** ओदा कसूर नेईं सेही, धरती दा दुर्भाग ते ऐ गै।
इन्द्रो
** छड़ा धरती दा गै की, उस रुक्खै दा नेईं, जेदा सारा जीवन गै बे-मतलब होई गेआ।
कप्तान
** तेरा मतलब के ऐ ? तूं आखना के चाहन्नी ऐं ?
इन्द्रो
** में के आखना ऐ ? में ते सुनान आई ही जे तु'न्दा फ्रिज खराब होई गेदा ऐ ? कल तुसें जड़ा शिकार मारी आन्दा हा ओ खराब होई गेआ ऐ।
कप्तान
** खराब होई गेआ ऐ तां सुट्टो बाहर। सहाड़ी दुनाली ते ठीक ऐ ना ? कारतूस थ्होने ते बन्द नेईं होई गे ? बन्दूक होऐ तां शिकारै दा घाटा नेईं।
इन्द्रो
** पर फ्रिज खराब होऐ तां उस शिकारा गी मते दिन खराब होने कोला बचाया नेईं जाई सकदा।
#### **झलक 2** ( संगीत दे सुर उ'ब्बरदे न ते बल्लें-बल्लें मद्धम होई जन्दे न )
कप्तान
** सुनेआ ऐ, तूं अपना तबादला इत्थों दे गै स्कूलै च कराने आस्तै दरखासत दित्ती ऐ ?
इन्द्रो
** ओ ते देनी गै ही। रौहग इत्थें ते पढ़ान जांग उस ग्रां?
कप्तान
** पर तुगी नौकरी करने दी लोड़ के ऐ ? सहाड़े खानदानै च जनानियां नौकरी नेईं करदियां। सहाड़ी इ'थै आद-कदीमी रीत परम्परा ऐ।
इन्द्रो
** जमाना बदलदा ऐ तां इ'नें आद-कदीमी रीतें-परम्पराएं गी बी बदलना चाहिदा।
कप्तान
** पर जि'नें घरै च मानै-इज्जतै कन्ने खाने लाने गी जुड़ी जा, ओ जनानियां नौकरी की करन ?
इन्दरी
** नौकरी सिर्फ खाने-लाने दे साधनें आस्तै गै नेईं कीती जन्दी। मनै दा रुची-रुझान बी कोई चीज हुन्दी ऐ। में ए नौकरी इस करी करनी आं, की जे मिगी इस पढ़ाने दे कम्मा च सन्तोख थ्होन्दा ऐ। इक गौरव-भावना अनुभव होन्दी ऐ।
कप्तान
** पर लोकाचार ? घरै खानदानै दी इज्जत ? तेरा संदोख ते गौरव-भावना बड़ी चीज होई गे ?
इन्द्रो
** तुसें ते दुनिया दिक्खी दी ऐ, तुस बी लोकाचार ते खानदानी मान-मल्हाजे दी गल्ल करदे ओ ? पढ़ने-पढ़ाने कन्ने जड़ा लोकाचार खिंझै खन्दा ऐ, एदे करी जिस झूठी मान-मर्यादा गी ठेस पुजदी ऐ, ओदा भार कोई किन्ना-क् चिर चुक्की सकदा ऐ ?
कप्तान
** के मतलब ? ए मान-मरजादा इन्नी बोझल चीज़ ऐ ?
इन्दरो
** जिस मान-मरजादा गी जनानियें दा घरा बाहर पैर टकाना बी डंगदा ऐ, ओ बोझल नेईं तां हौली कि'यां ऐ ? जे इस धरती पर स'बनें खानदानें दी मान-मरजादा गी इस्सै चाल्ली खतरे च पौने दा डर हुन्दा तां संसारै च कुड़ियें जनानियें दे स्कूल-सस्थां खोलने-चलाने पाप नेईं होई जन्दे ? जनानियें दा पढ़ना-लिखना जिस परम्परा गी डंगदा ऐ ओ परम्परा इस लोई गी रोकने आस्तै सारे हीले-जतन करियै हारी गेदी ऐ कप्तान जी, ओदी दुहाई देना कबरें च सुत्ते दे मुर्दें गी जगाने आंहर ऐ ।
कप्तान
** इन्दरो ! तूं मिगी ते मेरे खानदानै दे बजुर्गें गी मूर्ख आखै करनी ऐ ? तूं इस्सै घरै च रौहगी ते स्हाड़ी छाती पर मुंग बी दलदी रौहगी ? ए कि'यां होई सकग ?

झलक (3)
( संगीत दा उ'ब्बरना ते मध्यम होना )

कप्तान
** इन्दरो, मां होर पुच्छै करदियां न, अज्ज करेआ चौथ ऐ, अज्ज तूं स्कूल नेईं जाएआं ।
इन्दरो
** करेआ चौथ ? मेरे स्कूल जाने करी करेआ चौथै च के फर्क पौंदा ऐ ?
कप्तान
** अज्ज सुहागन जनानियां सीने-परोने दा कम्म नेईं करदियां, लिखने-लुखने दा कम्म बी नेईं गै करना चाहिदा ।
इन्दरो
** पर एदे करी स्कूलें च सरकारी तौर पर ते कोई छुट्टी नेईं कीती जन्दी । बर्त-नत्त आदमी दियां व्यक्तिगत चीजां न, किरत कारोबार इ'न्दे कन्ने नेईं रुकने चाहिदे । फही केईं बर्त ते बिलकुल दकियानूसी न, जनानी दी गुलामी दे प्रतीक न । ए बर्त बी अ'ऊं समझनी आं उं'दे चा गै इक ऐ । एदे च स्हाड़ियें जनानियें दी मूर्खता दा सवाल इन्ना नेईं जिन्ना अज्ञानता दा ऐ ? अगले जन्मै च बी इस जन्मै आला पति मंगना । जिस समाजा च पति पर, पत्नी-सरबन्धी कोई देनदारी नेईं, उथैं नारियें दा हर साल ए मांग दुरहादे जाना जे उ'नेंईं उ'थैं पति बार-बार जुड़ै इक अज्ञानता दा नाटक नेईं तां होर के ऐ ?
कप्तान
** तेरे होश ठिकाने हैन नां इन्दरो ? तूं नेईं चाहन्दी जे में अगले जन्म बी तेरा जीवन-साथी बनां ?
इन्दरो
** ( चुप ) ।
कप्तान
** बोलदी की नेईं ? जवाब दे ।
इन्दरो
** नेईं ।
कप्तान
** नेईं ।
इन्द्रो
** में अगले जनमै च विश्वास नेईं करदी। पर जे करदी बी होन्दी तां बी-
कप्तान
** तां बी के?
इन्द्रो
** कुसै दुए जने दा हक मारने दा मिगी के हक ऐ ?
कप्तान
** के मतलब?
इन्द्रो
** ओ तस्वीर। ओदे च तु'न्दे कन्ने खड़ोती दा मेरी उस भलोकी भैनू ने बी ए बर्त रक्खियै जेहड़ी चीज़ मंगी होग उ'थै चीज़ हुन मैं बी अपने आस्तै कि'यां मंगी लैं? ए उ'न्दे कन्ने विश्वासघात नेईं होग? जां .......
कप्तान
** जां के?
इन्द्रो
** जां तु'न्दा ख्याल ऐ जे ए नाटक अगले जन्म बी इस्सै चाल्ली फही दुरहाया जाग? असें सभैं गी दुई बारी फही इ'थै अपनियां भूमिका लेइयै इस रंगमंच पर औना पौग? मेरी इस भैनू गी इ'यां गी मरना पौग ते मिगी माश्टरेआनी बनियै इक बारी फही इस घरै च इस्सै चाल्ली फ्रिज च तु'न्दे आन्दे दे शिकार साम्भने-सम्हालने पौंगन (ह: ह:) ए परियें दियां कहानियां स्वादलियां ते हैन पर ......
कप्तान
** ए परियें दियां कहानियां न?
इन्द्रो
** जी, होर के ऐ?
[ संगीत कन्ने ए बीते दे झलकारे समाप्त होई जन्दे न ]
सिड़क
** तोबा तोबा - ए कुड़ी ते बिलकुल गै होर चाल्ली दी ऐ दादु। एदियां गल्लां दाहलियां ते तिक्खियां ज़रूर न पर उन्नियां गै सच बी ते तर्कपूर्ण बी।
बड़
** मंगलो, बन्झी दी समाजी परम्परा आस्तै ए गल्लां बड़ियां खतरनाक न। ए ते सिद्दी बगावत ऐ मोइये!
सिड़क
** बन्झी दी समाजी परम्परा के हुन्दी ऐ दादु? जड़ो न्हेरे च ऐ ओ न्हेरे च गै बनेआ र'वै ते जि'न्दे आस्तै लोड़ ऐ ओ उस लोई दा मनमाना भोग करदे जान?
बड़
** परिवर्तन कु'न पसन्द करदा ऐ चेंचलो? परिवर्तन ते भूकम्प ऐ, प्रलया ऐ, दरया दा अ'न्हां मुंहजोर हाड़ ऐ। (रुकियै) जदूं इस रसतै तेरे बनने दी, परिवर्तन दी ए कत्थ लिखोन लगी ही तां तुगी के पता, इस रसतै च किन्ना पुट्ट-पटाउ हुआ हा? किन्ने रुक्ख-बेल्लां कपोए-पटोए हे? किन्ने कुप्पड़-दन्दे अपने युगें पराने थाहरा परा हलाए गे ते रलाकाए गे हे। इक लौहकी प्रलया-जन आई गई ही।
सिड़क
** पर, तुसें गै ते इस गल्लै करी मिगी मंगलो आखेआ ऐ।

: परिवर्तन दी ए उथल-पुथल शुरू-शुरू च बड़ी ओपरी सेही हुन्दी ऐ मगलो, पर जि’यां जिमीं च हल बुड्डदे न ते फही फसल लैह-लैह करदी ऐ, फसले दी ओ हरियाली ते सनैहर कोदा मन नेईं मोही लैन्दी ?
: ठीक ऐ दादू, तां गै ...... ए कुड़ी सौहरेआ इत्थें अपने ननेहाल आई गेई ऐ। पर उस न्हेंरे च ए किरण रौहन्दी तां कुश्वा ओ न्हेरा बी थोड़ा-मता छंडोई जन्दा।
: जां उस न्हेरे ने इस मासूम किरणै गी बी बल्लें-बल्लें निंगली जाना हा।
: न्हेरा ते लोऽ ! ए कैसी माया ऐ इस सृष्टि दी दादू ?
: बस इ’थै संघर्ष ते सृष्टि ऐ, शिवदेइये। इ’थै अनन्त संघर्ष ऐ। ना न्हेरे मुक्कने च औन्दे न ते ना किरणां हार मन्नदियां न। सेही होन्दा ऐ जे कप्तान वापसी पर जीप लेईयै ग्रां आले रस्तै गेआ ऐ। ओ धूड़ उड्डरी ऐ उत्त कच्ची सड़का पर।

[ (दूर चलदी जीपा दी छेड़, जीप रुकी जन्दी ऐ ते दऊं-त्रै बारी जोरै द हार्न करदी ऐ। जगतें दा रौला ...जीप, जीप .....) ]
: ए कोदी जीप ऐ ? जाओ दिक्खो हां। कु’न आया ऐ ए ऐसा ओपरा जिसी ग्रां च, कुड़ियें दे स्कूलै कोल इने जोरै हार्न बजाइयै अपने औने दा एलान करना पवै करदा ऐ। अ’ऊं आपूं चलियै दिक्खनी आं। : लै भई, तूं आखदा हा माश्टरेआनी गी दिक्खना ऐ। ओ आई गेई ऐ तेरी माश्टरेआनी। : नमस्ते, भरजाई जी। : नमस्ते। ए एडे जोरें हार्न बजाने आले कप्तान साहब हे ? मिम्मी आखेआ ...। : अस, माश्टरेआनी जी, तुसें लैन आए आं। : ए कारतूस बन्दूकां ते जीप लेइयै ? : नेईं, भरजाई जी अस शकार खेडन गेदे हे। : शकार नेईं थ्होआ ? : शकार ? पिछली सीटा पर जरा नज़र ते मारो माश्टरेआनी जी। ए दोस्त आखन लग्गे इना शकार साम्भग कु’न ? भरजाई दे बगैर ........ : सेही होन्दा ऐ तु’न्दा फ्रिज अजें ठीक नेईं होआ ? मारे दा शकार साम्भनै दी समर्थ फ्रिजें च गै हुन्दी ऐ कप्तान साहब। : फ्रिज ते हुन बिलकुल ठीक ऐ। : फही माश्टरेआनी दी के लोड़ ऐ ? जीन्दी माश्टरेआनी ते तु’न्दे उस फ्रिज च नेईं रक्खी जाई सकदी।
कप्तान
** [ गुस्से कन्ने ] इन्दरो! तेरा घमंड अजें बी गेआ नेईं ।
इन्दरो
** ए घमंड नेईं ऐ कप्तान जी। तु'न्दे उस फ्रिज च जीन्दे-जी जाई बौने कोला इन्कार घमैड कि'यां ऐ? हर चीज जीन्दी-मोई दी इक्कै फ्रिज च रखने दा तुसें ए हठ की ऐ ?
[ छुट्टी दी घंटी बजदी ऐ- ज्याणें दा रौला ]
इन्दरो
** इन्ना शकार जीपै च लदियै इ'नें ग्राएं च बहादरी दा तु'न्दा ए फेरा। ए भलोके लोक कुशवा पसिन्द नेईं करन, इस करी .....
कप्तान
** [ गुस्से कन्ने ] इन्दरो!
दोस्त
** कप्तान साहब, चलो चलचै! [ जीप स्टार्ट होइयै चली जन्दी ऐ। ]
इक कुड़ी
भैन जी, ए बन्दूकें आले कु'न लोक हे ?
इन्दरो
** रस्ता भुल्ली गे हे। बचारे ताहीं आई निकले।
कुड़ी
** नमीं सड़क छोड़ियै कच्ची परानी सड़का पर कैसी आए हे? इन्नी गल्ल बी इ'नें समझ नेईं आई भैन जी ?
इन्दरो
** नेईं नां आई, तां गै ते बचारे गी इन्नी हांड होई ऐ।
[ कुड़ियें दा रौला, बिच्च-बिच्च दूर जन्दी जीपा दी बुआज ]